(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఉద్యోగపర్వ - అధ్యాయ 037

॥ శ్రీః ॥
5.37. అధ్యాయః 037
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Topics
ధృతరాష్ట్రేణ అల్పాయుష్ట్వకారణప్రశ్నే విదురేణ తదభిధాయ నీతికథనపూర్వకం కురుపాండవసంధికరణవిధానం ॥ 1 ॥
Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Text

విదుర ఉవాచ। 5-37-0x(3488)(33086)
సప్తదశేమాన్రాజేంద్ర మనుః స్వాయంభువోఽబ్రవీత్।
వైచిత్రవీర్య పురుషానాకాశం ముష్టిభిర్ఘ్నతః ॥ 5-37-1(33087)
తానేవేంద్రస్య చ ధనురనాంయం నమతో బ్రవీత్।
అథో మరీచినః పాదానగ్రాహ్యాన్గృహ్ణతస్తథా ॥ 5-37-2(33088)
యశ్చాశిష్యం శాస్తి వై యశ్చ తుష్యే-
ద్యశ్చాతివేలం భజతే ద్విషంతం ।
స్త్రియశ్చ యో రక్షతి భద్రమశ్రుతే
యశ్చాయాచ్యం యాచతే కత్థతే వా ॥ 5-37-3(33089)
యశ్చాభిజాతః ప్రకరోత్యకార్యం
యశ్చాబలో బలినా నిత్యవైరీ।
అశ్రద్దధానాయ చ యో బ్రవీతి
యశ్చాకాంయం కామయతే నరేంద్ర । 5-37-4(33090)
వధ్వాఽవహాసం శ్వశురో మన్యతే యో
వధ్వాఽవసన్నభయో మానకామః ।
పరక్షేత్రే నిర్వపతి యశ్చ బీజం
స్త్రియం చ యః పరివదతేఽతివేలం ॥ 5-37-5(33091)
యశ్చాపి లబ్ధ్వా న స్మరామీతి వాదీ
దత్త్వా చ యః కత్థతి యాచ్యమానః।
యశ్చాసతః సాంత్వముపానయీత
ఏతాన్నయంతి నిరయం పాశహస్తాః ॥ 5-37-6(33092)
యస్మిన్యథా వర్తతే యో మనుష్య-
స్తస్మింస్తథా వర్తితవ్యం స ధర్మః।
మాయాచారో మాయయా వర్తితవ్యః
సాధ్వాచారః సాధునా ప్రత్యుపేయః ॥ 5-37-7(33093)
జరా రూపం హరతి హి ధైర్యమాశా
మృత్యుః ప్రాణాంధర్మచర్యామసూయా
కామో హ్రియం వృత్తమనార్యసేవా
క్రోధః శ్రియం సర్వమేవాభిమానః ॥ 5-37-8(33094)
ధృతరాష్ట్ర ఉవాచ। 5-37-9x(3489)
శతాయురుక్తః పురుషః సర్వవేదేషు వై యదా।
నాప్నోత్యథ చ తత్సర్వమాయుః కేనేహ హేతునా ॥ 5-37-9(33095)
విదుర ఉవాచ। 5-37-10x(3490)
అతిమానోఽతివాదశ్చ తథాఽత్యాగో నరాధిప।
క్రోధశ్చాత్మవిధిత్సా చ మిత్రద్రోహశ్చ తాని షట్ ॥ 5-37-10(33096)
ఏత ఏవాసయస్తీక్ష్ణాః కృంతంత్యాయూంషి దేహినాం।
ఏతాని మానవాంధ్నంతి న మృత్యుర్భద్రమస్తు తే ॥ 5-37-11(33097)
విశ్వస్తస్యైతి యో దారాన్యశ్చాపి గురుతల్పగః।
వృషలీపతిర్ద్విజో యశ్చ పానపశ్చైవ భారత ॥ 5-37-12(33098)
ఆదేశకృద్వృత్తిహంతా ద్విజానాం ప్రేషకశ్చ యః।
శరణాగతహా చైవ సర్వే బ్రహ్మహణః సమాః।
ఏతైః సమేత్య కర్తవ్యం ప్రాయశ్చిత్తమితి శ్రుతిః ॥ 5-37-13(33099)
గృహీతవాక్యో నయవిద్వదాన్యః
శేషాన్నభోక్తా హ్యవిహింసకశ్చ।
నానర్థకృత్యాకులితః కృతజ్ఞః
సత్యో మృదుః స్వర్గముపైతి విద్వాన్ ॥ 5-37-14(33100)
సులభాః పురుషా రాజన్సతతం ప్రియవాదినః।
అప్రియస్య తు పథ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః ॥ 5-37-15(33101)
యో హి ధర్మం సమాశ్రిత్య హిత్వా భర్తుః ప్రియాప్రియే।
అప్రియాణ్యాహ పథ్యాని తేన రాజా సహాయవాన్ ॥ 5-37-16(33102)
త్యజేత్కులార్థే పురుషం గ్రామస్యార్థే కులం త్యజేత్।
గ్రామం జనపదస్యార్థే ఆత్మార్థే పృథివీం త్యజేత్ ॥ 5-37-17(33103)
ఆపదర్థే ధనం రక్షేద్దారాన్రక్షేద్ధనైరపి ।
ఆత్మానం సతతం రక్షేద్దారైరపి ధనైరపి ॥ 5-37-18(33104)
ద్యూతమేతత్పురా కల్పే దృష్టం వైరకరం నృణాం।
తస్మాద్ద్యూతం న సేవేత హాస్యార్థమపి బుద్ధిమాన్ ॥ 5-37-19(33105)
ఉక్తం మయా ద్యూతకాలేఽపి రాజ-
న్నేదం యుక్తం వచనం ప్రాతిపేయ।
తదౌషధం పథ్యమివాతురస్య
న రోచతే తవ వైచిత్రవీర్య ॥ 5-37-20(33106)
కాకైరిమాంశ్చిత్రబర్హాన్మయూరాన్
పరాజయేథాః పాండవాంధార్తరాష్ట్రైః ।
హిత్వా సింహాన్క్రోష్టుకాన్గూహమానః
ప్రాప్తే కాలే శోచితా త్వం నరేంద్రః ॥ 5-37-21(33107)
యస్తాత న క్రుధ్యతి సర్వకాలం
భృత్యస్య భక్తస్య హితే రతస్య।
తస్మిన్భృత్యా భర్తరి విశ్వసంతి
న చైనమాపత్సు పరిత్యజంతి ॥ 5-37-22(33108)
న భృత్యానాం వృత్తిసంరోధనేన
రాజ్యం ధనం సంజిఘృక్షేదపూర్వం।
త్యజంతి హ్యేనం వంచితా వై విరుద్ధాః
స్నిగ్ధా హ్యమాత్యా పరిహీనభోగాః ॥ 5-37-23(33109)
కృత్యాని పూర్వం పరిసంఖ్యాయ సర్వా-
ణ్యాయవ్యయే చానురూపాం చ వృత్తిం।
సంగృహ్ణీయాదనురూపాన్సహాయాన్
సహాయసాధ్యాని హి దుష్కరాణి ॥ 5-37-24(33110)
అభిప్రాయం యో విదిత్వా తు భర్తుః
సర్వాణి కార్యాణి కరోత్యతంద్రీ।
వక్తా హితానామనురక్త ఆర్యః
శక్తిజ్ఞ ఆత్మేవ హి సోఽనుకంప్యః ॥ 5-37-25(33111)
వాక్యం తు యో నాద్రియతేఽనుశిష్టః
ప్రత్యాహ యశ్చాపి నియుజ్యమానః।
ప్రజ్ఞాభిమానీ ప్రతికూలవాదీ
త్యాజ్యః స తాదృక్ త్వరయైవ భృత్యః ॥ 5-37-26(33112)
అస్తబ్ధమక్లీబమదీర్ఘసూత్రం
సానుక్రోశం శ్లక్ష్ణమహార్యమన్యైః।
అరోగజాతీయముదారవాక్యం
దూతం వదంత్యష్టగుణోపపన్నం ॥ 5-37-27(33113)
న విశ్వాసాంజాతు పరస్య గేహే
గచ్ఛేన్నరశ్చేతయానో వికాలే।
న చత్వరే నిశి తిష్ఠేన్నిగూఢో
న రాజకాంయాం యోషితం ప్రార్థయీత ॥ 5-37-28(33114)
న నిహ్నవం మంత్రగతస్య గచ్ఛే-
త్సంసృష్టమంత్రస్య కుసంగతస్య।
న చ బ్రూయాన్నాశ్వసిమి త్వయీతి
సకారణం వ్యపదేశం తు కుర్యాత్ ॥ 5-37-29(33115)
ఘృణీ రాజా పుంశ్చలీ రాజభృత్యః
పుత్రో భ్రాతా విధవా బాలపుత్రా।
సేనాజీవీ చోద్ధృతభూరిరేవ
వ్యవహారేషు వర్జనీయాః స్యురేతే ॥ 5-37-30(33116)
అష్టౌ గుణాః పురుషం దీపయంతి
ప్రజ్ఞా చ కౌల్యం చ శ్రుతం దమశ్చ।
పరాక్రమశ్చాబహుభాషితా చ
దానం యథాశక్తి కృతజ్ఞతా చ ॥ 5-37-31(33117)
ఏతాన్గుణాంస్తాత మహానుభావా-
నేకో గుణః సంశ్రయతే ప్రసహ్య।
రాజా యదా సత్కురుతే మనుష్యం
సర్వాన్గుణనేష గుణో బిభర్తి ॥ 5-37-32(33118)
గుణా దశ స్నానశీలం భజంతే
బలం రూపం స్వరవర్ణప్రశుద్ధిః।
స్పర్శశ్చ గంధశ్చ విశుద్ధతా చ
శ్రీః సౌకుమార్యం ప్రవరాశ్చ నార్యః ॥ 5-37-33(33119)
గుణాశ్చ షణ్మితభుక్తం భజంతే
ఆరోగ్యమాయుశ్చ బలం సుఖం చ।
అనావిలం చాస్య భవత్యపత్యం
న చైనమాద్యూన ఇతి క్షిపంతి ॥ 5-37-34(33120)
అకర్మశీలం చ మహాశనం చ
లోకద్విష్టం బహుమాయం నృశంసం।
అదేశకాలజ్ఞమమిష్టవేష-
మేతాన్గృహే న ప్రతివాసయేత ॥ 5-37-35(33121)
కదర్యమాక్రోశకమశ్రుతం చ
వనౌకసం ధూర్తమమాన్యమానినం।
నిష్ఠూరిణం కృతవైరం కృతఘ్న-
మేతాన్భృశార్తోపి న జాతు యాచేత్ ॥ 5-37-36(33122)
సంక్లిష్టకర్మాణమతిప్రమాదం
నిత్యానృతం చాదృఢభక్తికం చ।
విసృష్టరాగం పటుమానినం చా-
ప్యేతాన్న సేవేత నరాధమాన్షట్ ॥ 5-37-37(33123)
సహాయబంధనా హ్యర్థాః సహాయాశ్చార్థబంధనాః। 5-37-38 అన్యోన్యబంధనావేతౌ వినాన్యోన్యం న సిద్ధ్యతః ॥ 5-37-38(33124)
ఉత్పాద్య పుత్రాననృణాంశ్చ కృత్వా
వృత్తిం చ తేభ్యోఽనువిధాయ కాంచిత్।
స్థానే కుమారీః ప్రతిపాద్య సర్వా
అరణ్యసంస్థోఽథ మునిర్బుభూషేత్ ॥ 5-37-39(33125)
హితం యత్సర్వభూతానామాత్మనశ్చ సుఖావహం।
తత్కుర్యాదీశ్వరో హ్యేతన్మూలం సర్వార్థసిద్ధయే ॥ 5-37-40(33126)
వృద్ధిః ప్రభావస్తేజశ్చ సత్వముత్థానమేవ చ।
వ్యవసాయశ్చ యస్య స్యాత్తస్యావృత్తిభయం కుతః ॥ 5-37-41(33127)
పశ్య దోషాన్పాండవైర్విగ్రహే త్వం
యత్ర వ్యథేయురపి దేవాః సశక్రా।
పుత్రైర్వైరం నిత్యముద్విగ్నవాసో
యశఃప్రణాశో ద్విషతశ్చ హర్షః॥ 5-37-42(33128)
భీష్మస్య కోపస్తవ చైవేంద్రకల్ప
ద్రోణస్య రాజ్ఞశ్చ యుధిష్ఠిరస్య।
ఉత్సాదయేల్లోకమిమం ప్రవృద్ధః
శ్వేతో గ్రహస్తిర్యగివాపతన్ఖే ॥ 5-37-43(33129)
తవ పుత్రశతం చైవ కర్ణః పంచ చ పాండవాః ।
పృథివీమనుశాసేయురఖిలాం సాగరాంబరాం ॥ 5-37-44(33130)
ధార్తరాష్ట్రా వనం రాజన్వ్యాఘ్రాః పాండుసుతా మతాః।
మా వనం ఛింధి సవ్యాఘ్రం మా వ్యాఘ్రా నీనశన్వనాత్ ॥ 5-37-45(33131)
న స్యాద్వనమృతే వ్యాఘ్రాన్వ్యాఘ్రా న స్యుర్ఋతే వనం।
వనం హి రక్ష్యతే వ్యాఘ్రైర్వ్యాఘ్రాన్రక్షతి కాననం ॥ 5-37-46(33132)
న తథేచ్ఛంతి కల్యాణాన్పరేషాం వేదితుం గుణాన్।
యథేషాం జ్ఞాతుమిచ్ఛంతి నైర్గుణ్యం పాపచేతసః ॥ 5-37-47(33133)
అర్థసిద్ధిం పరామిచ్ఛంధర్మమేవాదితశ్చరేత్।
నహి ధర్మాదపైత్యర్థః స్వర్గలోకాదివామృతం ॥ 5-37-48(33134)
యస్యాత్మా విరతః పాపాత్కల్యాణే చ నివేశితః।
తేన సర్వమిదం బుద్ధం ప్రకృతిర్వికృతిశ్చ యా ॥ 5-37-49(33135)
యో ధర్మమర్థం కామం చ యథాకాలం నిషేవతే ।
ధర్మార్థకామసంయోగం సోఽముత్రేహ చ విందతి ॥ 5-37-50(33136)
సన్నియచ్ఛతి యో వేగముత్థితం క్రోధహర్షయోః।
స శ్రియో భాజనం రాజన్యశ్చాపత్సు న ముహ్యతి ॥ 5-37-51(33137)
బలం పంచవిధం నిత్యం పురుషాణాం నిబోధ మే।
యత్తు బాహుబలం నామ ప్రథమం వలముచ్యతే ॥ 5-37-52(33138)
అమాత్యలాభో భద్రం తే ద్వితీయం బలముచ్యతే।
తృతీయం ధనలాభం తు బలమాహుర్మనీషిణః ॥ 5-37-53(33139)
యత్త్వస్య సహజం రాజన్పితృపైతామహం బలం ।
అభిజాతబలం నామ తచ్చతుర్థం బలం స్మృతం ॥ 5-37-54(33140)
యేన త్వేతాని సర్వాణి సంగృహీతాని భారత ।
యద్బలానాం బలం శ్రేష్ఠం తత్ప్రజ్ఞాబలముచ్యతే ॥ 5-37-55(33141)
మహతే యోఽపకారాయ నరస్య ప్రభవేన్నరః ।
తేన వైరం సమాసజ్య దూరస్థోఽస్మీతి నాశ్వసేత్ ॥ 5-37-56(33142)
స్త్రీషు రాజసు సర్పేషు స్వాధ్యాయప్రభుశత్రుషు ।
భోగేష్వాయుషి విశ్వాసం కః ప్రాజ్ఞః కర్తుమర్హతి ॥ 5-37-57(33143)
ప్రజ్ఞాశరేణాభిహతస్య జంతో-
శ్చికిత్సకాః సంతి న చౌషధాని ।
న హోమమంత్రా న చ మంగలాని
నాథర్వణా నాప్యగదాః సుసిద్ధాః ॥ 5-37-58(33144)
సర్పశ్చాగ్నిశ్చ సింహశ్చ కులపుత్రశ్చ భారత।
నావజ్ఞేయా మనుష్యేణ సర్వే హ్యేతేఽతితేజసః ॥ 5-37-59(33145)
అగ్నిస్తేజో మహల్లోకే గూఢస్తిష్ఠతి దారుషు।
న చోపయుంక్తే తద్దారు యావన్నోద్దీప్యతే పరైః ॥ 5-37-60(33146)
స ఏవ ఖలు దారుభ్యో యదా నిర్మథ్య దీప్యతే।
తద్దారు చ వనం చాన్యన్నిర్దహత్యాశు తేజసా ॥ 5-37-61(33147)
ఏవమేవ కులే జాతాః పావకోపమతేజసః।
క్షమావంతో నిరాకారాః కాష్ఠేఽగ్నిరివ శేరతే ॥ 5-37-62(33148)
లతాధర్మా త్వం సపుత్రః సాలః పాండుసుతా మతాః।
న లతా వర్ధతే జాతు మహాద్రుమమనాశ్రితా ॥ 5-37-63(33149)
వనం రాజంస్తవ పుత్రోఽంబికేయ
సింహాన్వనే పాండవాంస్తాత విద్ధి।
సింహైర్విహీనం హి వనం వినశ్యేత్
సింహా వినశ్యేయుర్ఋతే వనేన ॥ ॥ 5-37-64(33150)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఉద్యోగపర్వణి ప్రజాగరపర్వణి సప్తత్రింశోఽధ్యాయః ॥

Mahabharata - Udyoga Parva - Chapter Footnotes
5-37-2 నమతః నామయతః। మరీచినః మరీచిమతః సూర్యచంద్రాదేః।
వ్రీహ్యాదిత్వాన్మత్వర్థీయ ఇనిః। పాదాన్ రశ్మీన్ ॥
5-37-3 అశిష్యం శాసనానర్హం। తుష్యేత్ అల్పలాభేనేతి శేషః।
భద్రమశ్నుత ఇతి। శత్రుసేవయా స్త్రీరక్షయా చ యో భద్రమశ్రుతే తౌ ద్వౌ మూర్ఖావిత్యర్థః। నో రక్షతీతి ఙ పాఠః ॥
3 ॥ 5-37-4 అభిజాతః కులీనః ॥
5-37-5 శ్వశురః సన్ యో వధ్వా పుత్రభార్యయా సహ అవహాసం పరిహాసం తత్పిత్రాదిభిరివ మన్యతే స ఏకాదశః।
వధ్వా స్నుషయా భూతయా అవసన్నభయో నష్టభయః
వధూపిత్రాదిభిరాపది త్రాతోపి తత్రైవ మానం కామయతే యః
స ద్వాదశో మూర్ఖః। వధ్వావాసమితి ఙo పాఠః ॥
5-37-10 అత్యాగః అతిశయితమాగోఽపరాధః।
ఆత్మవిధిత్సోతి పోషణార్థస్య ధాఞః సని రూపం।
ఆత్మపోషణేచ్ఛా శిశ్నోదరపరాయణతేత్యర్థః ॥
5-37-11 అసయః ఖంగాః। భద్రమస్తు తే ఏతేషాం షణ్ణాంత్యాగేన తవ పుత్రాః శతాయుషో భవంత్విత్యర్థః ॥
5-37-12 వృషలీ శూద్రా। ద్విజశ్త్రైవర్ణికః। పానపః మద్యపః ॥
5-37-13 ఆదేశకృత్ గ్రామణీః । ప్రేషకః ద్విజాన్ దాస్యే నియోజయన్। సమేత్య సంసృజ్య
5-37-24 పరిసంఖ్యాయ సాధ్యాసాధ్యనిశ్చయం కృత్వా।
తథా వృత్తిం భృత్యజీవికాం ఆయవ్యయానురూపాం కృత్వేత్యర్థః ॥
5-37-27 అదీర్ఘసూత్రం క్షిప్రకారిణం ॥
5-37-29 కింతు మమ కించిత్కార్యమస్తీతి।
తథా వ్యపదేశం వ్యాజం కృత్వా తాదృశాన్మంత్రాదపసరేదేవేత్యర్థః ॥
5-37-30 ఏతే వ్యవహరే ధనదానాదౌ వర్జనీయాః ద్రవ్యనాశభయాత।
ఏతేభ్యో న గ్రాహ్యం చ। అధమర్ణో ఘృణీ లజ్జావాంశ్చేదతినిర్బంధేన యాచ్యమానః ప్రాణానేవ జహ్యాత్ ॥
5-37-34 మితభుక్తం మితభోజినం। ఆద్యూనో బహుభోజీ ॥
5-37-36 కదర్యం అదాతారం ॥
5-37-37 సంక్లిష్టకర్మాణం ఆతతాయినం॥
5-37-41 అవృత్తిర్జీవికాయా అభావః ॥
5-37-43 శ్వేతో గ్రహః ధూమకేతుః ॥
5-37-54 అభిజాతబలం కులబలం ॥
5-37-59 కులపుత్రో జ్ఞాతిః ॥
5-37-62 కులే జాతాః పాండవాః ॥
5-37-63 సాలాః మహావృక్షః ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.